1. بگذارید سری بزنیم به اخبار حوادث سال 1999 در چین، یعنی زمان شروع فیلم «زغال سیاه، یخ نازک»؛ در چهارم ژانویه، پل عابر پیاده در کیجیانگ فرو ریخت و چهل نفر جان خود را از دست دادند. در 24 فوریه پرواز شماره 4509 هواپیمایی جنوب شرقی چین سقوط کرد و 61 نفر کشته شدند. و یکی دو برخورد هواپیما و چند اتفاق دیگر که تیتر روزنامه‌ها شدند. در همین سال که مصادف با 50 سالگی شکلگیری جمهوری خلق چین هم هست داستان فیلم «زغال سیاه، یخ نازک» شروع می‌شود. دستی بریده در یک کارخانه تولید زغال سنگ پیدا می‌شود و بعدش تکه‌های دیگری از بدن این آدم در گوشه‌های مختلف شهر. کارآگاه ژانگ مسئول پیدا کردن قاتل می‌شود. مشکل اینجاست که همسر ژانگ همین تازگی او را ترک کرده و ژانگ هم به الکل پناه آورده است. مقتول آدمی بسیار معمولی است که مسئول وزن‌کشی کامیون‌های حمل زغال سنگ بوده. تحقیقات ژانگ و همکارانش خیلی زود به نتیجه می‌رسد و دو مظنون را در یک کافه گرفتار می‌کنند. در جریان دستگیری قاتل تیراندازی درمی‌گیرد و دو پلیس کشته می‌شوند. همین باعث می‌شود ژانگ از کار بیکار شود. پنج سال بعد، یعنی سال 2004، ژانگ که دیگر پلیس نیست با اعتیاد شدید به الکل دست و پنجه نرم می‌کند. او حالا نگهبان شده و خیلی اتفاقی با یک همکار قدیمی روبرو می‌شود که از او مشورت می‌خواهد. قتل‌هایی مشابه با پنج سال پیش رخ داده و آنها به وو ژیژن شک دارند که در یک خشک‌شویی کار می‌کند. وو ژیژن کیست؟ بیوه همان کارگری که پنج سال پیش به قتل رسیده بود. حالا احتمال می‌رود وو دو نفر را کشته باشد و شاید اصلا قاتل پرونده پنج سال قبل هم او بوده. از اینجا به بعد زندگی ژانگ وارد دنیایی جهنی می‌شود. او نه تنها کارش را از دست داده، همسرش را از دست داده و به فلاکت رسیده بلکه ممکن است قاتل اشتباهی هم کشته باشد. ژانگ تصمیم می‌گیرد به وو نزدیک شود تا سر از راز این قتل دربیاورد. «زغال سیاه، یخ نازک» داستانی ساده دارد که هر چه پیشتر می‌رود پیچیده‌تر می‌شود. اینکه فیلم از این نظر شبیه بسیاری از داستان‌های آشنای فیلم‌های نوآر است نه حسنی برای فیلم است و نه ضعف آن. چیزی که فیلم را از آثار مشابه به خودش جدا می‌کند ارجاعات اجتماعی فیلم است. همانطور که در ابتدا اشاره شد، در سال 1999 آنقدرهای اتفاق‌های مرگبار در چین رخ داده و آنقدر این کشور بزرگ است که رخ دادن قتلی مثل قتل فیلم «زغال سیاه، یخ نازک» خیلی راحت می‌شود فراموش شود. یی‌نان دیائو، کارگردان فیلم با بهره گرفتن از کوچکی این اتفاق، موفق می‌شود دست روی نکته مهمی بگذارد. اینکه سالانه در چین آنقدر اتفاق‌های وحشتناک رخ می‌دهد (وحشتناکی ماجرای این فیلم را جز دیدن پایان فیلم بیان نمی‌کند) ولی کسی به آنها فکر نمی‌کند و اصلا خیلی از آنها هرگز فاش نمی‌شوند و قاتل‌ها اغلب مواقع راست راست در خیابان راه می‌روند. درواقع یک لایه فیلم، همین لایه نوآر و یا بهتر بگوییم نئونوآر فیلم است که موجب می‌شود حتی مخاطب معمولی هم بتواند فیلم را دنبال کند. دیائو با تاکید بر استفاده از نماهای بلند و نماهای باز و همچنین نماهای متعدد تعقیبی به ترکیب بصری جذابی در فیلم رسیده است که به فیلم کمک می‌کند تا کم کم از یک داستان جنایی فاصله بگیرد و به تصویری تلخ از تنهایی آدم‌هایی بدل شود که در آستانه فصل سرد رازهای خود را زیر سفیدی برف پنهان می‌کنند.


2. لایه دوم فیلم «زغال سیاه، یخ نازک» در نیمه دوم فیلم شکل می‌گیرد، یعنی از جایی که ژانگ تصمیم می‌گیرد وارد زندگی وو شود تا از راز قتل پنج سال پیش و راز دو قتل امروز سر در بیاورد. چیزی که در ابتدا یک کنجکاوی و سماجت کارآگانه و مردانه به نظر می‌رسد کم کم جنبه واقعی خود را عیان می‌کند: هدف ژانگ مطمئن شدن از قاتل بودن یا قاتل نبودن وو نیست، هدف او ایجاد رابطه با یک آدم دیگر است که مثل خودش زخم خورده و دست روزگار او را به فلاکت رسانده. وو شاید در نگاه اول زنی زیبا باشد که زندگی روبه‌راهی دارد و حالا زندگی معمولی را می‌گذراند. اما جدا از گره‌گشایی پایانی که نشان می‌دهد وو در چه جهنی زندگی می‌کند، وو در خشکشویی هم گرفتار یک رئیس سوءاستفاده‌گر شده است. بدین ترتیب دو آدم که زندگی‌شان جهنمی است در درام تلخ دیائو با هم روبرو می‌شوند و رابطه‌ای عشق و نفرت بین آنها شکل می‌گیرد که هرچند معلوم است آینده‌ای روشن ندارد اما می‌تواند برای مدتی هرچند کوتاه دل آنها را خوش کند. اما نکته دردناک فیلم این است که وقتی این رابطه شکل می‌گیرد، ژانگ قصد واقعی خود را رو می‌کند و لو دادن وو برای کاری که در گذشته مرتکب شده، افتخار و غرور گذشته خود را بازمی‌یابد و دوباره بر سر کار در اداره پلیس برمی‌گردد. درواقع لایه دوم فیلم با تاکید بر تنهایی آدم‌ها در چین معاصر شروع می‌شود در انتها به دشواری زندگی زنان تنها در چین می‌رسد. زنانی که به آنها ظلم می‌شود؛ زنانی که شوهران‌شان مثل خوره به جان‌شان می‌افتند و از طرفی پلیس یعنی نماینده قانون هم از آنها سوءاستفاده ابزاری می‌کند. بدین تریبت «زغال سیاه، یخ نازک» به شکلی تلویحی اما تاثیرگذارتر از فیلم چنین پیش‌پاافتاده و سطحی مثل «نشانی از گناه» جیا ژانگ‌که موفق می‌شود جامعه امروز چین را نقد کند. پایان فیلم با تصاویری از فشفشه‌هایی که به هوا می‌رود بیش از آنکه شادی جشن و سرور را به خاطر بیاورد، درست مثل تصاویر اولیه فیلم از دستی که راهش به کارخانه زغال سنگ باز می‌شود یادآوری می‌کند که هیچکس حواسش به این خرده جنایت‌ها نیست، خرده جنایت‌هایی که به مرور راه را برای جنایت‌های بزرگ‌تر باز می‌کند. آدم‌ها درگیر زندگی خودشان هستند و کسی حواسش نیست آدمی که در پیست اسکی روی یخ در کنارش در حال حرکت است، می‌تواند قاتلی سریالی باشد و حتی اگر پلیسی هم مراقبش باشد دلیلی بر امن بودن زندگی‌اش نیست. «زغال سیاه، یخ نازک» داستان دستی بریده است که زندگی خیلی‌ها را ملوث می‌کند و حتی پیدا شدن کفش اسکی خونینی که معرف قاتل است، دردی را دوا نمی‌کند و مشکلی را حل نمی‌کند، و اصلا مهم نیست که چند سال از جمهوری خلق شدن چین بگذرد، خلق همیشه قربانی است.

Total Views: 1288 ,

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *