«دفتر بزرگ» مثل کتابش نوشته آگوتا کریستوف اثری است بسیار هولناک، اما اگر در کتاب شما فقط با کلمات سروکار داشتید و تصاویر مینیمالی که از خواندن این کلمات در ذهنتان شکل می‌گرفت؛ موقع دیدن فیلم تمامی حواستان درگیر می‌شود چراکه تصاویر و صداهایی که یانوش ساس در این فیلم استفاده کرده آنقدر قدرتمند هستند که شما را تمام و کمال در تجربه او و دیگری، دو پسربچه دوقلوی فیلم سهیم می‌کنند. هولناکی فیلم اصلا در همین دو شخصیت است که نامی ندارند، و نگاهشان به زندگی آنقدر بدوی است که اصلا دنبال پیدا کردن صفت و نامی برای چیزی نمی‌گردند. این دو شبیه آدمک‌هایی چوبی هستند که روح و جان ندارند؛ خشک خشک راه می‌روند و به مرور یاد می‌گیرند به هیچ چیز احساسی نشان ندهند. این دو در واقع در طول فیلم/رمان یاد می‌گیرند برای بقا باید از انسان بودن تهی شوند و دو صفت اصلی انسان یعنی درد و عشق را در خود از بین می‌برند تا بتوانند از جنگ و ویرانی جان سالم به در ببرند. یکی از تمرین‌های این دو برادر برای یاد گرفتن انسان نبودن این است که یکدیگر را آنقدر کتک بزنند تا دیگر دردی حس نکنند؛ آدم با دیدن این دو برادر و روزگاری که از سر می‌گذرانند حس می‌کند وارد دنیای «سالو» پیر پائولو پازولینی شده و این دو برادر انگار موش‌های آزمایشگاهی هستند که نَه چند عیاش فاشیست، بلکه جنگ به عنوان یک موجود نامرئی دارد رویشان آزمایش می‌کند ببیند چطور می‌شود انسان را به ناانسان بدل کرد. برای همین است که «دفتر بزرگ» به تجربه سینمایی هولناکی بدل می‌شود و شاید جز معدود فیلم‌هایی باشد که بیننده حتی نمی‌تواند موقع تماشای آن پوزخند بزند یا نفس راحتی بکشد. واقعا مگر در تصاویری که تهی شدن انسان را از صفات انسانی نشان می‌دهد جایی برای آسایش هم هست؟ واقعا مگر می‌شود فیلمی را دید که در آن دو طرف جنگ، خودی و دشمن آدم‌هایی وحشی و متجاوز هستند و احساس خوشی کرد؟ واقعا وقتی در پایان فیلم، دو برادر برای عبور از مرز پدر خود را فریب می‌دهند و روی مین می‌فرستند مگر جایی برای نفس راحت کشیدن می‌ماند؟ وضعیت بیننده در زمان تماشای «دفتر بزرگ» شبیه وضعیت سرهنگ کرتز در «اینک آخرالزمان» است که با دیدن فجایع جنگ فقط می‌گفت: وحشت! «دفتر بزرگ» مثل «سالو»ی پازولینی از آن فیلم‌هاست که پس از اتمامش ترجیح می‌دهی درباره‌اش حرف نزنی و حتی از ذهنت پاک کنی که چنین چیزی دیدی. دلیلش هم اصلا بدی فیلم نیست، دلیلش سیلی محکمی است که واقعیت تلخ جنگ موقع تماشای فیلم بر صورت بیننده می‌زند. سیلی که جایش مثل داغ ننگ روی چهر آدم می‌ماند. «دفتر بزرگ» تودارتر از «سالو» است، خیلی تودارتر؛ اما مثل همان فیلم (به لطف کارگردانی بافاصله و خلاقانه ساس و فیلمبرداری درخشان کریستن برگر) این قدرت را دارد که بهتر از هزاران کتاب و مقاله نشان دهد جنگ چه موجود ویرانگری است. شاید گاهی انسان‌ها غیرقابل‌تحمل شوند اما ناانسان، دیگری است که فقط باید از دستش فرار کرد و ازش ترسید.

Le Grand Cahier
دفتر بزرگ

کارگردان: یانوش ساس
بازیگران: لازلو و آندراس گیمنات، پیروشکا مولنار، الریخ تامسن و…
مصحول: 2013 مجارستان، آلمان، اتریش و فرانسه
مدت: 112 دقیقه

Total Views: 2478 ,

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *