ساموئل فولر یکی از فیلمسازهای موردعلاقه‌ام است و ترجمه فیلمنامه «جیب‌برِ خیابان جنوبی» یک کار شخصی است برایم تا یک کار روزمره برای امرار معاش. «جیب‌بر خیابان جنوبی» و «راهرو شوک» دو از فیلم‌های محبوبم از سینمای آمریکا هم هستند و از همان بار اولی که «جیب‌بر خیابان جنوبی» را دیدم، دلم می‌خواست فیلمنامه‌اش را روزی ترجمه کنم و امیدوارم روزی «راهرو شوک» را هم ترجمه کنم. فیلمنامه «جیب‌بر خیابان جنوبی» در دسترس نیست و لطف دوستی شامل حال ما شد و نسخه‌ای از آن را که در مجله‌ای کوتاه‌عمر به نام «سناریو» منتشر شده بود برایم فرستاد و کار ترجمه‌اش را شروع کردم. حالا این فیلمنامه در شماره جدید مجله «فیلمنگار»، شماره 155 منتشر شده است. نمی‌خواهم تبلیغ کنم اما این شماره، ادای دینی است به ساموئل فولر، در کنار ترجمه فیلمنامه، یادداشتی نوشتم با عنوان «چرا باید کلاسیک‌ها را ببینیم» و در آن توضیح دادم که چرا این فیلمنامه را انتخاب کردم و اصلا چرا باید سراغ کلاسیک‌ها رفت. و انگار همین‌ها کافی نباشد، یک مقاله مفصل از جی. هوبرمن هم درباره سینمای فولر با تاکید بر «جیب‌بر خیابان جنوبی» ترجمه کردم که برای درک سینمای فولر و اهمیت آن، بسیار مفید است. هنوز نسخه چاپ‌شده مجله را ندیدم، اما حتما در کنار این سه مطلب کوتاه و بلند، مطالبی دیگر هم هست درباره «جیب‌بر خیابان جنوبی» و ساموئل فولر.

فیلمنامه «جیب‌بر خیابان جنوبی» یک کلاس درس نویسندگی است و امیدوارم بشود در «فیلمنگار» چند فیلمنامه کلاسیک و مهجور دیگر را هم ترجمه و کار کرد، مخصوصا فیلم‌هایی از سینمای نوآر. تا آن موقع، این شماره مجله را از دست ندهید و در دنیای سیاه و فراموش‌نشدنی فولر غرق شوید.

برشی از فیلمنامه:
داخلی. مغازه خالکوبی – شب.

خالکوب‌زن روی سینه مردی دارد طرحی می‌زند. بغاش یک ساندویچ‌فروش سیار ریشو نشسته است، وقت می‌کشد و به پاهایش استراحت می‌دهد. مو سعی می‌کند کراواتی به او بفروشد.

ساندویچ‌فروش: کراوات به چه درد من می‌خوره؟ کسی نمی‌بینش که!

مو (کراواتی توپ توپی نشانش می‌دهد): تو فقط جنس رو ببین. (آن را جلوی ریش او می‌گیرد) اصلا برای تو این طرح رو زدن. ابریشم خالص. (مرد سرش را تکان می‌دهد) دو دلار! بهت شخصیت می‌ده.

ساندویچ‌فروش: شخصیت می‌خوام چه کار؟

مو: آخه این روزها کی دیگه ریش می‌ذاره؟ یه روزی به کشتنت می‌ده.

ساندویچ‌فروش: ریشم به کشتنم می‌ده؟ چه حرفیه آخه.

مو: تا حالا اسم چارلی با ریش سفید بلندش رو نشنیدی؟ نود سالشه. شاد و خرم. یک روز یکی ازش پرسید شب‌ها ریشش رو زیر پتو می‌ذاره یا روی پتو. اون شب چارلی کل شب رو بیدار موند، هر 10 دقیقه بیدار می‌شد ببینه ریشش کجاست و می‌دونی چی شد؟ فردا صبحش مرد! (دست روی قلبش می‌گذارد) از کار افتاد!

نگرانی در چهره مرد ریشو موج می‌زند.

بخشی از یادداشت مترجم:
چرا ساموئل فولر؟ این سوالی است که احتمالا در مواجهه با فیلمنامه «جیب‌بر خیابان جنوبی» به ذهن آدم خطور می‌کند. چه معنی دارد که بعد از بیش از شصت سال سراغ ساموئل فولر برویم. شاید پاسخش خیلی ساده باشد که در این روزها که سینمای گیشه بیش از پیش در تکنولوژی غرق شده و سینمای هنری هم زیاده از حد دارد مینیمال می‌شود، فیلم‌های ساموئل فولر، در بین این دو نقطه افراطی می‌ایستد و هم به داستانگویی ارزش می‌دهد و هم به سینما به عنوان یک هنر. برای همین هم هست که پس از شصت سال، «جیب‌بر خیابان جنوبی» هنوز فیلمی است تاثیرگذار و جذاب. فیلمی که مهارت نویسنده‌اش در روایت یک داستان ساده، آدم را به تحسین وامی‌دارد و توانایی کارگردانش در گرفتن چندتا از قاب‌های درخشان تاریخ سینما (جیب‌بری ابتدایی و جیب‌بری نهایی و صحنه آسانسور غذا) هنوز می‌تواند درس‌های بسیاری برای گفتن داشته باشد.

بریده‌ای از مقاله جی. هوبرمن:
«جیب‌بر خیابان جنوبی» دوازده سالی پیش از «بوسه عریان» ساخته شده، یک قصه عشق فولری که در عین حال اوج تغزلگرایی او با شخصیت‌های طبقه پست جامعه است. شخصیت‌های اصلی او همگی تبهکاران ادب‌نشده هستند – یک جیب‌بر، خبررسان حرفه‌ای پلیس و زن خیابانی که فعلا از کارش دست کشیده. فیلم تا حد زیادی خودش را محدود به بازسازی حال و هوای گزارش‌های جنایی کرده و برای همین نیمی از فیلم در متروی نیویورک یا زیر پل بروکلین رخ می‌دهد و باقی صحنه‌ها در اداره پلیس، هتل‌های ارزان قیمت و نودل‌فروشی‌های چینی شبانه می‌گذرد.

یادآوری: حالا که نگاه می‌کنم می‌بینم «جیب‌بر خیابان جنوبی» دهمین فیلمنامه‌ای است که برای «فیلمنگار» ترجمه کردم، برای خودش رکوردی است. فیلمنامهای‌دیگر که همگی را براساس سلیقه شخصی انتخاب کردم از این قرار هستند؛ «خون به پا می‌شود» (به همراه آراز بارسقیان)، «اتاقک غواصی و پروانه»، «وال. ئی»، «رانندن» (یا «رانندگی»)، «مکالمه»، «در گرمای شب»، «زندانی‌ها» (همراه با عطیه سالارمنش)، «نبراسکا» و «پسرانگی».

Total Views: 1322 ,

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *