English, ریویو, فارسی‌نوشت‌ها

به نام اروپا – جنگ سرد ساخته پاول پاولیکفسکی

ساده‌انگاری محض و غیرقابل‌بخشش است اگر فکر کنی «جنگ سرد» پاول پاولیکفسکی فقط فیلمی درباره یک رابطه عاشقانه محتوم در روزهای آغازین جنگ سرد در دهه 1950 است که عاشق و معشوق را در چند کشور به هم می‌رساند و از هم دور می‌سازد. Continue Reading “به نام اروپا – جنگ سرد ساخته پاول پاولیکفسکی”

ریویو, فارسی‌نوشت‌ها

مرگ کسب و کار کوئن‌هاست – تصنیف باستر اسکراگز

جدیدترین فیلم برادران کوئن که به تازگی از شبکه نتفلیکس پخش شده «تصنیف باستر اسکراگز» نام دارد؛ وسترنی اپیزودیک که هر چه پیشتر می‌رود طنزش گزنده‌تر می‌شود. فیلمی که عصاره‌ی حدود سی و پنج سال فیلمسازی دو برادر است Continue Reading “مرگ کسب و کار کوئن‌هاست – تصنیف باستر اسکراگز”

ریویو, فارسی‌نوشت‌ها

به وقت شام و عرق سرد – جشنواره فیلم فجر 36

به وقت شام (ابراهیم حاتمی‌کیا)
حاتمی‌کیا همیشه با سطحی‌ترین احساسات مخاطبش درگیر بوده و برای این کار همیشه شعاری‌ترین دیالوگ‌ها را نوشته و دوربینش یک لحظه خودنمایی را کنار نگذاشته. زمانی این کارها تاثیر داشت، زمانیکه حاج کاظم وقتی داد می‌زد و داد می‌خواست دل موافق و مخالف به درد می‌آمد، زمانیکه حاتمی‌کیا با شور و ایمان از بازماندگان فراموش‌شده جنگ اعاده حیثیت می‌کرد. روزگاری که خیلی وقت است گذشته و دیگر نه فیلم‌های حاتمی‌کیا شبیه گذشته است و نه دیگر به نظر می‌رسد حاج کاظم رفیق فیلمساز باشد. فیلم‌های انتقادی حاتمی‌کیا حالا جای خودشان را به کارهای پروپاگاندایی دادند که هنوز به دنبال شعار هستند اما زمانه عوض شده، هنوز فیلم‌هایش مرعوب نمایش جدا شدن سر از تن هستند اما زمانش گذشته، درباره موضوعات روز هستند اما نگاهشان زنگ‌زده است… به وقت شام شاید بدترین فیلم این سال‌های حاتمی‌کیا باشد، سرشار از اغراق، بازی‌های خام، جلوه‌های ویژه بد، ابتدایی‌ترین دیالوگ‌ها مخصوصا در مکالمات داعشی‌ها، ناتوان در خلق روایتی پرتلاطم، با بدترین صحنه‌های اکشن که گاه کیفیتش از انیمیشن‌های نازل تیلیغاتی هم پایین‌تر است و بیانگر نگاه مه‌گرفته فیلمسازش به دنیای پیرامونش است، دنیایی که متاسفانه حتا از چشم حاج کاظم هم دیده نمی‌شود.

‎پ.ن: بیست سال پیش اجرای تاترهایی با موضوع انقلاب در مدارس باب بود، کارهایی اغراق شده و البته مفرح برای بچه‌ها، به وقت شام از نظر اجرا و کیفیت در همان حد است فقط مفرح هم نیست مگر اینکه برای تماشای یک کمدی ناخواسته رقت‌انگیز به سینما بروید.
پ.ن.٢: خیلی بد است فیلمی درباره‌ی فریب‌خوردگان چشم آبی و موطلایی/موحنایی داعش بسازی اما الگوی صحنه‌هایت مدمکس: جاده خشم یا پرواز (با بازی دنزل واشنگتن) و کمی هم تارانتینو باشد.

عرق سرد (سهیل بیرقی)
سهیل بیرقی بعد از فیلم متفاوت «من» سراغ فیلمی سرراست رفته که کاری با فضای آبستره فیلم قبلیش ندارد و برعکس روی موضوع مهمی دست می‌گذارد: ادامه ورزش حرفه‌ای زنان و ماجرای خروج آنها از کشور. موفقیتش در این است که افروز (با باران کوثری باورپذیر) شخصیت اصلیش مظلوم و حقیر نیست، حقش را می‌خواهد و حاضر به سازش نیست هرچند از سر اجبار گاهی معامله می‌کند و بعدش با مسواک زدن خشم و بغضش را بیرون می‌ریزد و در آخر هم به هر کاری که ممکن بوده و هست دست می‌زند اما خب تنهاست و قانون طرفش نیست و فقط صدایی است در میان چند صدای دیگر که ساکتشان می‌کنند. فیلم دقیقا از نقطه مقابل افروز ضربه می‌خورد. شوهرش یاسر (با بازی خوب امیر جدیدی) بیشتر یک آدم لجباز مریض است و آنقدر چندش‌آور است که از همان اول حق را به افروز می‌دهی و تمام! درواقع فیلمی که می‌توانست به احقاق حقوق زنان بلند شود در حد اندازه قرمزِ فریدون جیرانی سقوط می‌کند (البته نه در کلیت کار). بگذارید مثالی دیگر بیاورم، اصغر فرهادی در جدایی نادر و سیمین برای این موفق است که به هر دو حق می‌دهد و طرف کسی را نمی‌گیرد و برای همین موفق به عمیق شدن در موضوع می‌شود. بیرقی اما با جانبداری کردن از همان ابتدا مسئله را در حد یک دعوا پایین می‌آورد و نمی‌گذارد از پوسته موضوع پیشتر برویم.

عرق سرد گامی به پس برای فیلمسازش نیست هرچند کار قبلیش را بیشتر دوست دارم و احساس می‌کنم اگر در همین مسیر بخواهد ادامه دهد (موضوع خاص و تلاش برای شکستن برخی تابوهای جنسی که در اینجا با کمی طنز سخیف همراه شده) راه درازی در پیش دارد اما به بلوغ رسیدنش در متن دور از ذهن نیست.

ریویو, فارسی‌نوشت‌ها

لاتاری – جشنواره فیلم فجر 36

لاتاری (محمدحسین مهدویان)
بعد از چهل و اندی سال باز هم راهکار، همان راهکار قیصر است، چاقو و انتقام شخصی اما این بار با کفش کتانی ولی با همان کت مشکی و پیراهن سفید و به جای راه‌آهن در دوبی و به جای آب‌منگل‌ها باید رفت سراغ شیوخ هوس‌باز عرب… فقط با این تفاوت که انگیزه غیرتی شدن قیصر ماجرایی شخصی بود و دنیای کوچکی داشت، زنگ زورخانه‌ای منفردزاده را داشت و نه گیتار برقی که انگار از دل فیلم دیگری آمده و نوجوانش از قضا در هوا سیر می‌کند و مثل قیصر برای نان‌درآوردن نیست که غیبت داشته و ناموسش از دست رفته. قیصر خوب یا بد یک تراژدی است و فیلم مهدویان یک اکشن هندی آموزنده است از جنس هرگز یک ایرانی را تهدید نکن، با مربی که همه جا آشنا دارد اما چهل سال است رفته تو سوراخ، با نماینده نسل جدیدی که سودایی است و حاج کاظمی که یک‌هو پیدایش می‌شود. سرمایه‌گذاری روی منطقی و کنش و واکنش شده، ورم رگ گردن و غیرتی شدن اصول فیلمنامه‌نویسی بوده… چرایی اینکه دوربین فیلم روی دست است، فیلمنامه فقط روی کلیشه پیش می‌رود، موسیقی پرحجم است و خیلی چیزهای دیگر را فقط به خاطر بازی ساعد سهیلی، هادی حجازی‌فر و زیبا کرمعلی می‌شود برای مدت فیلم از ذهن بیرون نگه داشت… راستی جواد عزتی هم در فیلم بود، برای باد کردن رگ غیرت و البته خنداندن تماشاگر!
پ.ن: مهدویان در ایستاده در غبار به لطف بداعت و آشنایی با آدم‌هایش فیلم قابل تاملی ساخت، در ماجرای نیمروز باز هم آدم‌ها آشنا بودند اما دیگر نوآوری نبود و جایش شعار بود و همین افت شدیدی در کارنامه‌اش بود، لاتاری تیر خلاص نیست اما همان حوالی سیر می‌کند: ترکیب مشکلات دو کار قبلی است یعنی تمرکز نداشتن در فیلمنامه، تک‌بعدی بودن شخصیت‌ها و فقدان نوآوری و انباشت شعار و کلیشه!
پ.ن.٢: کیمیایی جوان قیصر را به نماینده نسلش بدل کرد، مردی که جانش را داد اما سرش را نداد و روی پایش ایستاد (شاید چون الگویش سینمای وسترن بود)، مهدویان اما چهل و اندی سال بعد با ذهنیتی کهنه قهرمان نسل جدیدش را عجول و دعوایی تصویر می‌کند که کهنه‌سرباز موسفید باید به جایش عمل قهرمانانه اصلی را انجام دهد و کهنه‌سرباز دیگری هم جلوی آمدن دخلش را بگیرد، شاید چون وسترن ندیده!

ریویو, فارسی‌نوشت‌ها

امیر و مغزهای کوچک زنگ‌زده – جشنواره فیلم فجر 36

امیر (نیما اقلیما)
امیر نیما اقلیما با یک‌دستی بصریش رنگ یک فیلم اول را ندارد. متانت و سکونی دارد که آرام آرام بیننده را همراه خود می‌کند. تهران خاکستری امیر، تهرانی است که صداهای دعوا و جنون از همه گوشه‌اش شنیده می‌شود. تهرانی است زنگ‌زده که دیگر امیر حوصله‌اش را ندارد چون فهمیده که همه به بن‌بست رسیده‌اند، از معلم و زن خانه‌دار بگیر تا کاسب و بچه مایه‌دارش. برای همین سکوت می‌کند، طفره می‌رود، جواب سربالا می‌دهد، وانمود می‌کند دلش از سنگ شده و اشک‌های زنی را که دوستش دارد نمی‌بیند. امیر هم گوش شنوایی دردهای دیگران است و هم آینه تلخی دربرابر آنها. امیر داستان آدم‌هایی است که مثل مانکن‌های بالای بام استودیو عکاسی جانی در تنشان نیست و بودونبودشان فرقی ندارد، درگیر سطوح سیمانی و آهنی شدند و در کدری آسمان تهران مرده دیده نمی‌شوند و اصلا برای همین شاید قاب‌های فیلمش اصرار دارند آدم‌ها را تقریبا از گردن به بالا نمایش دهند، انگار از زندگی و زمین قطع شدند، درست شبیه نوشته شدن نام امیر در عنوان‌بندی، از زمین جدا شدند و در خاکستری آسمان ناپدید می‌شوند. امبر آدم را به دیدن کار بعدی فیلمسازش ترغیب می‌کند.

مغزهای کوچک زنگ‌زده (هومن سیدی)
ابد و یک روز ماجرای آدم‌هایی بود از طبقه فرودست که برای بالا کشاندن خود دست و پا می‌زدند و در این بین بیشتر پی نفع شخصی بودند هرچند خانواده و حفظش ورد زبانشان بود. مغزهای کوچک زنگ‌زده هرچند راه به مقایسه با آن فیلم می‌دهد اما یک تفاوت کلیدی دارد: خانه و خانواده وجود ندارد و فقط چند نفر کنار هم هستند چون برای سیر ماندن و لنباندن لقمه نانی به چوپان خانواده نیاز دارند. قصه فیلم قصه آدم‌هایی است که لای زباله‌ها شب و روز می‌کنند و فقط نفس می‌کشند، زیستنی در کار نیست، جدال برای بقاست و ابزار مواد و قمه. فیلم سیدی خشن و بی‌رحم زندگی آدم‌هایش در منجلاب را پیش می‌گیرد، آدم‌هایی که روزشان روز نمی‌شود اگر دو قطره خون نریزند، اگر لیچار بار هم نکنند و اگر خون یکدیگر را به جوش نیاورند و دیگری را تحقیر نکنند. سیدی با اتکا به شخصیت شاهین ما را وارد این دنیای کثیف می‌کند، شاهینی که آرام آرام همه چیزش را از دست می‌دهد و حتا نداشته‌هاش هم دود هوا می‌شود و زمانیکه فهمیده وجود چوپان شدن ندارد ولی شاید بتواند در مسیری خارج از گوسفند بودن گذران کند با چشم‌های خون‌گرفته چوپان بعدی روبرو می‌شود. سیدی در حفظ ریتم و لحن قوی است، فضاسازی باورپذیری دارد اما در متن بلندپروازی ندارد، متنش بیشتر انگار برای خلق موقعیت‌هایی است که توان بازیگرانش (به‌ویژه نوید محمدزاده و فرهاد اصلانی) را به نمایش بگذارد یا توان اجرایی فیلمساز را و برای همین از نیمه که می‌گذرد و با فضا آشنا می‌شوی دیگر غافلگیر نمی‌شوی و بیشتر مقایسه با ابد و یک روز به یادت می‌آید. و همین باعث می‌شود این نمایش سیکل بدبختی به تجربه‌ای کامل بدل نشود.
پ.ن: مغزهای کوچک زنگ‌زده با این همه بهترین کار سیدی کارگردان است، فیلمسازی که همیشه کنجکاو کارهایش هستم.